Wybór ogrzewania w mieszkaniu seniora

Komfort cieplny osób starszych a utrzymanie stabilnej temperatury w mieszkaniu

Z wiekiem organizm nieco gorzej adaptuje się do chłodu, a reakcje termoregulacyjne zachodzą u niego wolniej niż u osób młodszych. Senior nie zawsze szybko zauważy, że w mieszkaniu zrobiło się zimno. Często jest także osobą mało aktywną fizycznie, która więcej czasu spędza w pozycji siedzącej. 

Wszystko to zwiększa ryzyko wychłodzenia organizmu. Mieszkanie seniora nie powinno oczywiście przypominać tropików. WHO wskazuje 18°C jako bezpieczne minimum dla ogólnej populacji w chłodnym sezonie. Zaznacza przy tym, że osoby starsze i inne grupy szczególnie wrażliwe mogą potrzebować temperatury wyższej [1]. Podobne minimum dla regularnie użytkowanych pomieszczeń wskazuje NHS [2].

U seniorów podejście do ogrzewania mieszkań bywa różne. Wielu z nich ogranicza je, by uniknąć wysokich rachunków. Wolą ubrać się na cebulę, zamiast zwiększyć wskazanie na głowicy termostatycznej. Często temperatura obniżana jest najpierw o jeden czy dwa stopnie, później ogrzewanie działa tylko przez część dnia. W pewnym momencie niewystarczająco ogrzane mieszkanie staje się problemem, bo oszczędność odbywa się kosztem komfortu termicznego, a przy długotrwałym wychłodzeniu także kosztem zdrowia.

Czy każdy pokój trzeba ogrzewać tak samo

Nie - optymalna temperatura jest inna dla różnych pomieszczeń. Na przykład:

• w pokoju dziennym, gdzie senior spędza zwykle większość dnia, szczególnie ważna jest stabilna temperatura bez dużych wahań. 
• sypialnia może być nieco chłodniejsza, nie powinno jednak się jej nadmiernie wychładzać się nocą - zwłaszcza jeśli starsza osoba regularnie wstaje do toalety. 
• w łazience komfort poprawia możliwość krótkotrwałego podniesienia temperatury przed kąpielą. 

Chodzi zatem nie tyle o to by "grzać", ile o to, by starać się utrzymywać optymalną temperaturę w całym mieszkaniu. Odkręcenie kaloryferów "na piątkę" w salonie, podczas gdy w pozostałych pomieszczeniach będą „na jedynce lub dwójce” raczej temu nie sprzyja. Bardziej zaawansowane sterowanie strefowe jest łatwiejsze w systemach wyposażonych w osobne termostaty i automatykę.

Jaki system ogrzewania dla seniora będzie najwygodniejszy

Wygodne ogrzewanie to takie, o którym na co dzień właściwie nie trzeba pamiętać. Choć seniorzy mają z reguły więcej czasu niż osoby aktywne zawodowo, to problematyczne mogą być dla nich:

• potrzeba ciągłej regulacji,
• dokładanie paliwa,
• obsługa kilku urządzeń.

Nie tylko osoby starsze wolą albo ustawić coś raz, a dobrze, albo korzystać z rozwiązania, które lwią część pracy wykona za nie. Poza tym im więcej czynności można zautomatyzować, tym mniejsze ryzyko, że mieszkanie zostanie przypadkowo wychłodzone albo przeciwnie - przegrzane.

Prostota obsługi

Pierwszym kryterium wyboru ogrzewania powinna być prostota obsługi. Standardowe głowice termostatyczne są proste w obsłudze, ale nie zawsze intuicyjne, bo wartości na skali nie odpowiadają bezpośrednio konkretnej temperaturze w pomieszczeniu. Ustawienie optymalnego zakresu wymaga zerkania na termometr pokojowy i cyklicznego operowania pokrętłem.

Dla seniora zdecydowanie lepszym rozwiązaniem byłby czytelny termostat z możliwością ustawienia konkretnej temperatury pokazywanej na cyfrowym wyświetlaczu. Na rynku dostępne są głowice termostatyczne z taką opcją, jednak ich precyzja bywa dyskusyjna. Bardziej praktyczne okazują się termostaty pokojowe w postaci prostych paneli, które można zawiesić na ścianie albo postawić w pomieszczeniu. 

Bardziej zaawansowane urządzenia można zintegrować z aplikacją mobilną w telefonie. Dziś, gdy coraz więcej seniorów jest świadomych cyfrowo, to dobra opcja. W instalacji i zaznajomieniu z obsługą takiego rozwiązania mogą pomóc bliscy lub opiekun. 

Automatyka

Na rynku są dziś dostępne rozwiązania pozwalające w dużym stopniu zautomatyzować pracę systemu grzewczego. Dysponując ogrzewaniem z sieci miejskiej, senior ma wpływ wyłącznie na to, jaki wskaźnik ustawi na głowicy termostatycznej. Automatyczna praca systemu grzewczego polega jednak na czymś innym. Po ustawieniu np. 21°C system sam powinien decydować, kiedy rozpocząć i zakończyć grzanie. Jeszcze większe możliwości dają harmonogramy pozwalające obniżyć temperaturę w wybranych godzinach i podnieść ją przed pobudką lub powrotem do domu. Senior nie musi wtedy pamiętać o codziennym przestawianiu regulatorów.

Jeszcze ciekawsza okazuje się możliwość sterowania strefowego. Łazienka może być cieplejsza przed poranną kąpielą, a sypialnia utrzymywana w nieco niższej temperaturze niż salon. Nie trzeba wówczas jednakowo ogrzewać całego mieszkania. Przy stałym budżecie emerytalnym ma to znaczenie, bo nadmierne ogrzewanie nieużywanych pomieszczeń oznacza po prostu niepotrzebny wydatek.

Bezpieczeństwo

W większości mieszkań nie występują systemy wymagające przenoszenia opału czy dokładania do pieca. Spotyka się raczej tradycyjne grzejniki, klimatyzatory z funkcją grzania, a sporadycznie ogrzewanie gazowe. Warto jednak zwrócić uwagę, czy sposób przekazywania ciepła przez system generuje intensywny ruch ogrzanego powietrza sprzyjający przemieszczaniu się kurzu czy drobnoustrojów po mieszkaniu. Dla osoby z wrażliwym układem oddechowym bardziej komfortowe mogą być rozwiązania powierzchniowe ograniczające konwekcję.

Koszty

Wysokość rachunków to kwestia ważna dla wielu seniorów. Liczy się też ich przewidywalność. W ograniczeniu niepotrzebnego zużycia energii może pomóc wybór systemu umożliwiającego niezależne sterowanie pomieszczeniami, dokładne ustawienie temperatury czy pracę według harmonogramu. 

W tym kontekście nieoceniona bywa pomoc rodziny. Jeśli ogrzewanie pozwala na obsługę przez aplikację, syn, córka czy opiekun mogą sprawdzić ustawienia lub pomóc je zmienić bez przyjazdu do mieszkania. Najlepiej jednak, gdy jest to funkcja dodatkowa, a nie jedyny sposób sterowania. Senior powinien nadal móc samodzielnie zmienić temperaturę za pomocą prostego regulatora znajdującego się w mieszkaniu.

Wybór ogrzewania w mieszkaniu seniora - jakie systemy warto rozważyć

W mieszkaniu możliwości wyboru źródła ciepła są zwykle mniejsze niż w domu jednorodzinnym. Wiele zależy od istniejących instalacji, konstrukcji budynku czy zasad obowiązujących we wspólnocie lub spółdzielni. Wybierając ogrzewanie dla seniora, warto więc zastanowić się z jednej strony nad kosztami eksploatacji, a z drugiej nad skalą remontu, jakiej wymaga dana technologia.

Ogrzewanie z sieci miejskiej - grzejniki

W wielu nowych i starszych blokach funkcjonują grzejniki podłączone do miejskiej sieci ciepłowniczej. Ich największym atutem jest prosta obsługa. Senior nie martwi się o obsługę kotła, zakup paliwa czy skomplikowaną regulację, która sprowadza się zwykle do ustawienia głowicy termostatycznej. 

Jeśli taka instalacja działa prawidłowo, to jej kompleksowa modernizacja zwykle nie ma uzasadnienia ekonomicznego. Mimo to, aby grzać efektywnie, warto dbać o sprawne grzejniki, odpowiednie ustawienie głowic i niezasłanianie urządzeń ciężkimi meblami albo zasłonami. W niektórych przypadkach taki system można jednak wspomóc lub zastąpić inną technologią.

Ogrzewanie gazowe w mieszkaniu

Indywidualne kotły gazowe nadal można spotkać w kamienicach czy części starszych budynków. Sprawna jednostka z automatyką może wygodnie ogrzewać mieszkanie i przygotowywać ciepłą wodę bez codziennej obsługi. Inaczej trzeba podejść do wykonywania takiej instalacji od podstaw. Potrzebne są odpowiednie warunki techniczne, wentylacja, odprowadzanie spalin oraz okresowe kontrole. Dla seniora oznacza to koszty inwestycyjne oraz więcej elementów wymagających nadzoru. Gaz ma więc najwięcej sensu tam, gdzie odpowiednia instalacja już istnieje albo warunki techniczne budynku pozwalają na jej wykonanie.

Klimatyzator z funkcją grzania

Urządzenie może chłodzić mieszkanie latem, a ogrzewać zimą. Stosunkowo szybko podnosi temperaturę powietrza, utrzymuje zadaną wartość i zwykle jest sterowane pilotem albo aplikacją mobilną. Seniorzy zwykle preferują pierwszą opcję.

Minusami tego rozwiązania dla osób starszych mogą być przede wszystkim nawiew oraz szum pracującego urządzenia. Trzeba też indywidualnie dobrać moc do zapotrzebowania cieplnego mieszkania. W przypadku większych lokali pojedyncza jednostka nie wystarczy. Może natomiast dobrze sprawdzać się jako dodatkowe źródło ciepła np. w salonie seniora.

Wodne ogrzewanie podłogowe

Podłogówka wodna zapewnia równomierny rozkład temperatury i nie wymaga ustawiania grzejników na ścianach. Po prawidłowym skonfigurowaniu jej codzienna obsługa może ograniczać się właściwie do termostatu. 

Problemem w starszym mieszkaniu jest zakres prac. Wykonanie instalacji może oznaczać demontaż posadzki, prowadzenie rur, zmianę poziomu podłogi oraz ingerencję w system grzewczy budynku. Z tego względu stosuje się je raczej w nowych lub kompleksowo remontowanych mieszkaniach. 

Elektryczne ogrzewanie podłogowe na podczerwień

Elektryczna podłogówka wykorzystująca folie lub maty grzewcze to system o stosunkowo niskim progu wejścia, łatwy w montażu oraz wygodny i bezpieczny w użytkowaniu. Pozostaje ukryty pod wykończeniem podłogi, nie wymaga instalacji wodnej, a współpracując z elektronicznym termostatem może sam dbać o poziom temperatury w poszczególnych pomieszczeniach. Wystarczy raz go ustawić, a będzie pracował za użytkownika. Z perspektywy seniora daje to prostą codzienną obsługę oraz minimalny kontakt z urządzeniem grzewczym. Konfigurację systemu można np. powierzyć rodzinie, która przekaże starszej osobie proste instrukcje lub odciąży ją od obsługi zaawansowanych funkcji.

Warto uwzględnić także wpływ ogrzewania podczerwienią na zdrowie oraz bezpieczeństwo. W jego przypadku nie ma nawiewu, intensywnej cyrkulacji powietrza, zjawiska podgrzewania kurzu czy przegrzanych lub wychłodzonych stref. Podłogówka eliminuje też tzw. efekt zimnej posadzki, co jest szczególnie istotne np. podczas nocnych wizyt w łazience. W przypadku podczerwieni wzrost temperatury w pokoju jest często szybciej odczuwalny, bo ciepło rozchodzi się równomiernie na ogrzewaną płaszczyznę, przedmioty i osoby w otoczeniu.

Co zaś się tyczy ograniczeń, to przed montażem trzeba przede wszystkim sprawdzić stan i moc instalacji elektrycznej - szczególnie w starszych blokach i kamienicach. Decydujące znaczenie ma także stopień termoizolacji budynku. Elektryczna podłogówka powinna być dokładnie dobrana do warunków, w jakich ma pracować - niezależnie od tego, czy będzie stanowić główny, czy wspierający system grzewczy w mieszkaniu.

Podsumowanie

Potrzeby cieplne starszych osób są inne niż potrzeby młodszych grup wiekowych. Wybór ogrzewania w mieszkaniu seniora powinien uwzględniać stabilność temperatury oraz bezpieczeństwo i prostotę codziennej obsługi oraz oczywiście koszty. Jeśli istniejąca instalacja działa prawidłowo, często lepszym rozwiązaniem od kosztownej przebudowy jest poprawa regulacji i automatyki. Przy remoncie można już rozważyć systemy zapewniające większą swobodę sterowania. Najważniejsze, aby starsza osoba mogła łatwo zarządzać temperaturą samodzielnie, a bardziej zaawansowane funkcje - jeśli są potrzebne - pozostawały dostępne również dla jej bliskich.

Wybór ogrzewania w mieszkaniu seniora - porównanie wybranych technologii

Źródła:

1. World Health Organization, WHO Housing and Health Guidelines, Geneva 2018. 
2. S. Guergova, A. Dufour, Thermal sensitivity in the elderly: a review, Strasbourg 2011.

Zdjęcie: materiały partnera